Ký ức về một giai đoạn sôi động

Năm 1993, từ nhiều miền đất khác nhau của phía Nam, chúng tôi – những thanh niên vừa rời ghế trung học, cùng với không ít cán bộ trẻ đang công tác trong các cơ quan tư pháp địa phương – đã hội tụ về Phân hiệu Đại học Pháp lý TP.HCM để bắt đầu hành trình trở thành sinh viên luật khóa 18.

Những ngày đầu ở Bình Triệu mang theo nhiều cảm xúc đan xen: háo hức, bỡ ngỡ và cả niềm tự hào khi bước vào một môi trường học thuật đặc biệt – nơi đào tạo những người sẽ gắn đời mình với pháp luật và công lý. Chúng tôi làm quen với giảng đường, ký túc xá, những con đường rợp bóng cây quanh khu trường, và dần bước vào nhịp sống nghiêm cẩn của một sinh viên luật. Chỉ vài tháng sau ngày nhập học, ngôi trường chúng tôi đang theo học chính thức mang tên Phân hiệu Đại học Luật TP.HCM – một dấu mốc nhỏ trong đời sinh viên, nhưng lại là bước chuyển quan trọng trong hành trình phát triển của nhà trường.

Ký ức đầu tiên về ngôi trường ấy gắn với thầy Hiệu trưởng Nguyễn Văn Luyện. Trong buổi lễ khai giảng năm đó, khi thầy bước lên bục phát biểu, nhiều sinh viên háo hức muốn biết người đứng đầu của một cơ sở đào tạo luật sẽ là người như thế nào. Thầy xuất hiện với dáng người thanh mảnh, phong thái điềm đạm, giọng nói trầm và chậm rãi. Không có những lời lẽ khoa trương hay những khẩu hiệu lớn lao, thầy chỉ nhẹ nhàng căn dặn sinh viên hãy học tập nghiêm túc, sống trung thực, thẳng thắn và dành nhiều thời gian cho nghiên cứu khoa học pháp lý. Những lời dặn giản dị ấy, theo năm tháng, lại trở thành điều đọng lại sâu nhất trong ký ức của nhiều thế hệ.

Những năm đó, phong trào sinh viên của thành phố vô cùng sôi động. Sinh viên Trường Luật cũng hòa mình vào dòng chảy ấy bằng tất cả nhiệt huyết của tuổi trẻ. Mùa hè năm 1994, chúng tôi tham gia chiến dịch Ánh sáng văn hóa hè tại xã Bình Lợi. Ba mươi sinh viên trẻ lên đường dạy chữ cho bà con nông dân, mang theo sự hồn nhiên và khát vọng cống hiến của tuổi đôi mươi. Từ những hoạt động giản dị như thế, phong trào tình nguyện của sinh viên trường dần lan tỏa và sau này phát triển thành Mùa hè xanh quen thuộc. Nhiều mùa hè của sinh viên luật đã trôi qua trong những buổi phổ biến pháp luật, tư vấn pháp lý cho người dân – những trải nghiệm vừa bình dị vừa sâu sắc của tuổi trẻ.

Nhưng ký ức về một thời sinh viên sôi nổi cũng có những khoảng lặng không thể quên. Năm 1996, trong một chiến dịch tình nguyện tại Đồng Phú (Sông Bé – nay là tỉnh Đồng Nai), một tai nạn đã xảy ra, khiến hai sinh viên Kiên và Oanh ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ. Hôm chúng tôi cùng thầy Nguyễn Văn Luyện và các cán bộ đoàn trường về quê Oanh ở Chợ Lách, suốt chặng đường dài thầy gần như im lặng. Khi bước vào nhà, gặp gia đình em, thầy ngồi lặng rất lâu, ánh mắt nặng trĩu. Đó không chỉ là nỗi đau của nhà trường trước sự mất mát, mà còn là nỗi day dứt của một người thầy luôn xem sinh viên như con em của mình. Hình ảnh ấy đến nay vẫn còn nguyên trong ký ức của nhiều người.

PGS-TS Nguyễn Văn Luyện, sinh năm 1951 tại Quảng Bình, là người đã gắn bó với nhà trường suốt nhiều năm trên cương vị Hiệu trưởng, từ khi còn là Phân hiệu Đại học Pháp lý TP.HCM cho đến khi trở thành Trường Đại học Luật TP.HCM. Trong ký ức của nhiều thế hệ sinh viên và giảng viên, thầy là người đặt những nền móng quan trọng cho sự phát triển của nhà trường.

Thầy không phải là người ồn ào hay thích xuất hiện trước đám đông. Ở thầy luôn toát lên phong thái trầm tĩnh, mực thước và sự tận tụy lặng lẽ của một nhà giáo. Vừa có sự uy nghiêm của người đứng đầu một cơ sở đào tạo luật, vừa có sự gần gũi của một người thầy luôn quan tâm đến sinh viên – đó là hình ảnh quen thuộc mà nhiều thế hệ còn nhớ mãi. Thầy cũng là đồng tác giả cuốn giáo trình “Lý luận chung về Nhà nước và pháp luật”, một nền tảng lý luận quan trọng đối với sinh viên luật trong nhiều năm.

Tôi vẫn còn nhớ một kỷ niệm nhỏ. Năm học 1996–1997, tôi cùng Nguyễn Đức Hiển – khi đó là sinh viên khóa 17 – được giao nhiệm vụ đến phỏng vấn thầy để đăng báo. Khi nghe chúng tôi trình bày, thầy mỉm cười và nói:

“Bây giờ sinh viên đi phỏng vấn cả Hiệu trưởng cơ đấy à? Thôi, các cậu hỏi đi, tôi sẵn sàng trả lời.”

Một câu nói nhẹ nhàng, nhưng đủ để xóa đi mọi khoảng cách. Trong khoảnh khắc ấy, người đứng đầu nhà trường không chỉ là một hiệu trưởng, mà còn là một người thầy gần gũi với sinh viên của mình.

Trường Luật Bình Triệu của những năm tháng ấy đã trở thành một phần ký ức của biết bao thế hệ luật sư, cán bộ tư pháp và lãnh đạo các địa phương phía Nam. Đó là nơi gieo những hạt mầm đầu tiên cho khát vọng pháp quyền, nơi nuôi dưỡng lý tưởng nghề nghiệp và tinh thần phụng sự xã hội của nhiều thế hệ sinh viên.

Và với nhiều người trong chúng tôi, ký ức về ngôi trường ấy luôn gói gọn trong một niềm tự hào giản dị nhưng sâu sắc:

Chúng tôi đã từng là sinh viên Trường Đại học Luật TP.HCM.

Trần Minh Trường

Cựu sinh viên khóa 18 (1993–1998)

Trưởng ban Tòa soạn Báo Sài Gòn Giải Phóng