Hội thảo được tổ chức thành 02 phiên làm việc, quy tụ nhiều học giả và chuyên gia pháp lý. Trong số 17 tham luận khoa học gửi về Ban Tổ chức, 06 tham luận tiêu biểu đã được lựa chọn trình bày trực tiếp, tập trung vào các vấn đề cốt lõi của đào tạo tiến sĩ luật hiện nay như mô hình đào tạo, phương pháp nghiên cứu, tiếp cận liên ngành, tác động của công nghệ và cơ chế hỗ trợ nghiên cứu sinh.

1773834964425 4cd9ba20521bbe1f

Những tham luận mở ra các hướng tiếp cận mới cho đào tạo tiến sĩ luật

1. “20 năm đào tạo trình độ tiến sĩ các ngành luật (2004–2025) tại Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh”

Tham luận “20 năm đào tạo trình độ tiến sĩ các ngành luật (2004–2025) tại Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh” do TS. Lê Trường Sơn, Hiệu trưởng Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh và PGS.TS. Trịnh Quốc Trung, Trưởng Phòng Đào tạo Sau đại học, Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh thực hiện đã cung cấp một bức tranh tổng thể về quá trình hình thành và phát triển của hoạt động đào tạo tiến sĩ luật tại Nhà trường trong hơn hai thập niên qua.

Tham luận khẳng định rằng đào tạo tiến sĩ luật đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc phát triển khoa học pháp lý và xây dựng đội ngũ chuyên gia pháp luật trình độ cao cho đất nước. Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế sâu rộng, nhu cầu về các nhà khoa học pháp lý có năng lực nghiên cứu độc lập, tư duy học thuật sâu sắc và khả năng đóng góp cho việc hoàn thiện hệ thống pháp luật ngày càng trở nên cấp thiết.

Qua việc tổng kết quá trình đào tạo từ năm 2004 đến năm 2025, tham luận cho thấy Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh đã từng bước xây dựng và phát triển chương trình đào tạo tiến sĩ theo hướng chuẩn hóa và nâng cao chất lượng. Nhà trường không chỉ mở rộng các ngành đào tạo tiến sĩ theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo mà còn chú trọng xây dựng đội ngũ giảng viên, nhà khoa học tham gia hướng dẫn nghiên cứu sinh có trình độ chuyên môn cao, đồng thời tạo dựng môi trường học thuật thuận lợi cho hoạt động nghiên cứu khoa học pháp lý.

Bên cạnh việc nhìn lại các thành tựu đạt được, tham luận cũng chỉ ra những định hướng phát triển trong thời gian tới, trong đó nhấn mạnh việc tiếp tục nâng cao chất lượng đào tạo tiến sĩ, thúc đẩy công bố khoa học gắn với luận án tiến sĩ, tăng cường hợp tác nghiên cứu với các cơ sở đào tạo và viện nghiên cứu trong và ngoài nước, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số trong hoạt động đào tạo sau đại học.

2. “Đột phá đổi mới tư duy đào tạo tiến sĩ luật trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước”

Trong tham luận “Đột phá đổi mới tư duy đào tạo tiến sĩ luật trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước”, GS.TS. Võ Khánh Vinh, Trường Đại học Kiểm sát, nguyên Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam đã đặt vấn đề đổi mới tư duy đào tạo tiến sĩ luật trong bối cảnh đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều chuyển biến sâu sắc về kinh tế, chính trị, xã hội và công nghệ.

Theo tác giả, đào tạo tiến sĩ luật không chỉ đơn thuần là quá trình truyền thụ tri thức pháp lý mà cần hướng tới mục tiêu cao hơn là hình thành các nhà khoa học pháp luật có năng lực nghiên cứu độc lập và khả năng sáng tạo học thuật. Điều này đòi hỏi phải đổi mới toàn diện từ tư duy đào tạo, nội dung chương trình đến phương pháp nghiên cứu và môi trường học thuật.

Tham luận cũng nhấn mạnh rằng khoa học pháp lý hiện nay đang đứng trước nhiều vấn đề mới do sự phát triển của nền kinh tế thị trường, sự mở rộng của các quan hệ pháp luật quốc tế và tác động mạnh mẽ của công nghệ số. Những biến đổi này đặt ra yêu cầu đối với đào tạo tiến sĩ luật phải gắn chặt hơn với thực tiễn đời sống xã hội, đồng thời tăng cường tính liên ngành và khả năng tiếp cận các phương pháp nghiên cứu hiện đại.

Trên cơ sở đó, tác giả đề xuất cần thúc đẩy mạnh mẽ việc đổi mới tư duy đào tạo tiến sĩ luật, trong đó đặc biệt chú trọng xây dựng môi trường học thuật năng động, khuyến khích công bố khoa học, phát triển các nhóm nghiên cứu mạnh và tăng cường hợp tác nghiên cứu quốc tế nhằm nâng cao chất lượng và vị thế của khoa học pháp lý Việt Nam.

1773835072950 694bebbe6e366e43

3. “Xung đột giữa bảo hộ quyền tác giả và ứng dụng trí tuệ nhân tạo: Những vấn đề đặt ra đối với tiêu chuẩn sáng tạo trong đào tạo tiến sĩ”

Tham luận “Xung đột giữa bảo hộ quyền tác giả và ứng dụng trí tuệ nhân tạo: Những vấn đề đặt ra đối với tiêu chuẩn sáng tạo trong đào tạo tiến sĩ” của TS. Nguyễn Phương Thảo, Khoa Luật Dân sự, Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh và bà Nguyễn Thị Kim Hoàng, Phòng Pháp chế Công ty Cổ phần Xây dựng Thương mại Chính Bắc đề cập đến một chủ đề đang được quan tâm rộng rãi trong cộng đồng học thuật hiện nay, đó là tác động của công nghệ trí tuệ nhân tạo đối với hoạt động nghiên cứu khoa học và đào tạo sau đại học.

Theo nội dung tham luận, sự phát triển nhanh chóng của các công cụ trí tuệ nhân tạo đã và đang làm thay đổi cách thức thực hiện hoạt động nghiên cứu khoa học. Các công cụ này có thể hỗ trợ người nghiên cứu trong việc tìm kiếm thông tin, xử lý dữ liệu, tổng hợp tài liệu và thậm chí tham gia vào quá trình xây dựng nội dung học thuật. Tuy nhiên, cùng với những lợi ích đó, việc sử dụng AI cũng đặt ra nhiều vấn đề pháp lý liên quan đến quyền tác giả và quyền sở hữu trí tuệ.

Trong bối cảnh đào tạo tiến sĩ, luận án tiến sĩ phải thể hiện rõ đóng góp khoa học độc lập và sáng tạo của nghiên cứu sinh. Do đó, việc sử dụng các công cụ trí tuệ nhân tạo cần được đặt trong khuôn khổ các chuẩn mực học thuật nhằm bảo đảm tính trung thực khoa học và tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ.

Thông qua việc phân tích mối quan hệ giữa bảo hộ quyền tác giả và việc sử dụng công nghệ AI trong nghiên cứu khoa học, tham luận đã gợi mở nhiều vấn đề lý luận và thực tiễn cần tiếp tục nghiên cứu nhằm xây dựng các chuẩn mực học thuật phù hợp trong bối cảnh công nghệ đang phát triển nhanh chóng.

4. “Tiếp cận đa ngành trong thực hiện luận án tiến sĩ ngành luật”

Tham luận “Tiếp cận đa ngành trong thực hiện luận án tiến sĩ ngành luật” của PGS.TS. Hà Thị Thanh Bình, Trưởng Khoa Luật Thương mại, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Cựu Nghiên cứu sinh Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh tập trung phân tích vai trò của cách tiếp cận đa ngành trong nghiên cứu pháp lý hiện đại.

Theo tác giả, trong bối cảnh đời sống xã hội ngày càng phức tạp, nhiều vấn đề pháp lý không còn tồn tại như những hiện tượng riêng lẻ của luật học mà gắn liền với các yếu tố kinh tế, xã hội, công nghệ và quản trị. Vì vậy, việc nghiên cứu các vấn đề pháp lý đòi hỏi phải có sự kết hợp giữa tri thức và phương pháp nghiên cứu của nhiều lĩnh vực khoa học khác nhau.

Cách tiếp cận đa ngành giúp mở rộng phạm vi phân tích, tạo điều kiện để người nghiên cứu tiếp cận vấn đề pháp lý từ nhiều góc độ khác nhau, qua đó nâng cao giá trị khoa học và giá trị ứng dụng của các công trình nghiên cứu pháp luật. Đối với nghiên cứu sinh luật, việc vận dụng các phương pháp nghiên cứu từ những lĩnh vực như kinh tế học, xã hội học hay khoa học quản lý có thể giúp làm sáng tỏ hơn bản chất của các hiện tượng pháp lý trong thực tiễn.

Tuy nhiên, tham luận cũng nhấn mạnh rằng trong quá trình vận dụng cách tiếp cận đa ngành, nghiên cứu pháp lý vẫn phải giữ vai trò trung tâm nhằm bảo đảm tính chặt chẽ của lập luận pháp lý trong luận án tiến sĩ.

5. “Tư duy liên ngành trong đào tạo và đánh giá nghiên cứu sinh lĩnh vực pháp luật ở Việt Nam”

Tham luận “Tư duy liên ngành trong đào tạo và đánh giá nghiên cứu sinh lĩnh vực pháp luật ở Việt Nam” của PGS.TS. Phan Trung Hiền, Trưởng khoa Luật – Đại học Cần Thơ và TS. Nguyễn Phan Khôi, Trưởng Bộ môn Luật Kinh tế, Khoa Luật – Đại học Cần Thơ tiếp cận vấn đề đào tạo tiến sĩ luật từ góc độ đổi mới tư duy nghiên cứu và phương thức đánh giá học thuật.

Theo các tác giả, cùng với sự phát triển của đào tạo tiến sĩ luật tại Việt Nam, việc nâng cao chất lượng khoa học của các luận án tiến sĩ ngày càng trở thành yêu cầu quan trọng. Tuy nhiên, một số công trình nghiên cứu pháp lý hiện nay vẫn chủ yếu tiếp cận theo hướng đơn ngành, tập trung vào phân tích các quy định pháp luật mà chưa khai thác đầy đủ các phương pháp nghiên cứu liên ngành.

Trong khi đó, nhiều vấn đề pháp lý trong đời sống hiện đại như quản trị công, kinh tế số, bảo vệ dữ liệu hay phát triển bền vững đều có mối liên hệ chặt chẽ với các lĩnh vực khoa học khác. Vì vậy, việc thúc đẩy tư duy liên ngành trong đào tạo và đánh giá nghiên cứu sinh được xem là một hướng tiếp cận cần thiết nhằm nâng cao chất lượng nghiên cứu pháp lý.

Tham luận cho rằng việc kết hợp tri thức và phương pháp nghiên cứu từ các ngành khoa học khác sẽ giúp nghiên cứu sinh có cái nhìn toàn diện hơn về các vấn đề pháp lý, từ đó nâng cao giá trị khoa học cũng như khả năng ứng dụng của các luận án tiến sĩ.

6. “Hoàn thiện mô hình hỗ trợ nhằm thúc đẩy tiến độ hoàn thành chương trình đào tạo tiến sĩ luật tại Việt Nam”

Tham luận “Hoàn thiện mô hình hỗ trợ nhằm thúc đẩy tiến độ hoàn thành chương trình đào tạo tiến sĩ luật tại Việt Nam” của PGS.TS. Nguyễn Thị Hồng Nhung, Trưởng khoa Luật – Trường Đại học Kinh tế – Luật, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh và TS. Lê Bích Thủy, Khoa Luật – Trường Đại học Kinh tế – Luật, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh tập trung phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến tiến độ học tập và hoàn thành chương trình đào tạo của nghiên cứu sinh.

Theo nghiên cứu, việc nghiên cứu sinh hoàn thành chương trình đào tạo đúng thời hạn có ý nghĩa quan trọng không chỉ đối với cá nhân người học mà còn đối với hiệu quả hoạt động đào tạo sau đại học của các cơ sở giáo dục. Tuy nhiên, trong thực tiễn đào tạo tiến sĩ, nhiều nghiên cứu sinh gặp phải những khó khăn trong quá trình thực hiện luận án do nhiều nguyên nhân khác nhau.

Tham luận chỉ ra rằng các yếu tố như quy định pháp lý về đào tạo tiến sĩ, môi trường học thuật, sự hỗ trợ từ người hướng dẫn, kỹ năng nghiên cứu khoa học của nghiên cứu sinh cũng như khả năng tiếp cận nguồn học liệu và các diễn đàn học thuật đều có ảnh hưởng đáng kể đến tiến độ hoàn thành chương trình đào tạo.

Trên cơ sở đó, các tác giả đề xuất xây dựng một mô hình hỗ trợ toàn diện cho nghiên cứu sinh, bao gồm việc hoàn thiện các quy định pháp lý, tăng cường môi trường học thuật, mở rộng các hoạt động hỗ trợ nghiên cứu và nâng cao vai trò của cơ sở đào tạo trong việc đồng hành cùng nghiên cứu sinh trong suốt quá trình thực hiện luận án tiến sĩ.

Khép lại hội thảo bằng những định hướng học thuật cho tương lai

Kết thúc hội thảo, các chủ tọa đã tổng hợp nhiều ý kiến trao đổi học thuật sâu sắc từ các đại biểu tham dự.

Phát biểu tổng kết, PGS.TS. Vũ Văn Nhiêm, Bí thư Đảng ủy Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh, cho rằng các tham luận trình bày tại hội thảo đã góp phần làm rõ nhiều vấn đề quan trọng của đào tạo tiến sĩ luật hiện nay, từ mô hình đào tạo, phương pháp nghiên cứu đến những thách thức mới do sự phát triển của công nghệ và yêu cầu hội nhập quốc tế. Ông nhấn mạnh rằng việc nâng cao chất lượng đào tạo tiến sĩ cần được đặt trong một hệ sinh thái học thuật rộng mở, nơi các cơ sở đào tạo, nhà khoa học và nghiên cứu sinh cùng tham gia xây dựng môi trường nghiên cứu chuyên nghiệp và sáng tạo.

1773835186451 d6504a6b2843ab62

Theo PGS.TS. Vũ Văn Nhiêm, những trao đổi tại hội thảo đã gợi mở nhiều định hướng quan trọng cho tương lai của khoa học pháp lý Việt Nam, đặc biệt là việc thúc đẩy nghiên cứu liên ngành, tăng cường hợp tác học thuật và xây dựng các cộng đồng nghiên cứu mạnh. Đây sẽ là những yếu tố then chốt để nâng cao chất lượng đào tạo tiến sĩ luật và phát triển đội ngũ học giả pháp lý có khả năng đóng góp thiết thực cho sự phát triển của hệ thống pháp luật và Nhà nước pháp quyền Việt Nam.

Với nhiều tham luận có chiều sâu và các trao đổi học thuật sôi nổi, hội thảo đã tạo nên một diễn đàn khoa học thiết thực, nơi các nhà nghiên cứu và chuyên gia pháp lý cùng chia sẻ tri thức, kết nối ý tưởng và đóng góp vào quá trình nâng cao chất lượng đào tạo tiến sĩ luật tại Việt Nam.

Thực hiện: Phòng Truyền thông và Quan hệ Doanh nghiệp

Những góc nhìn mới về đào tạo tiến sĩ luật: Từ thực tiễn nghiên cứu đến định hướng phát triển khoa học pháp lý